Omega-3 và trí nhớ ở người lớn tuổi: nghiên cứu nói gì

Omega-3, chủ yếu là DHA và EPA, được quan tâm nhiều vì liên quan đến não bộ. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu về trí nhớ ở người lớn tuổi chưa thống nhất. Một số tổng quan ghi nhận cải thiện rất nhỏ, một số thử nghiệm không thấy khác biệt. Vì vậy chưa thể khẳng định viên bổ sung omega-3 giúp cải thiện trí nhớ hay ngăn sa sút trí tuệ.

Omega-3 và DHA có vai trò gì đối với não bộ?

DHA là một dạng omega-3 được nghiên cứu nhiều trong lĩnh vực não bộ ở người trưởng thành. Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng kéo dài 24 tháng trên 365 người từ 55 đến 80 tuổi, DHA liều cao làm tăng tỷ lệ DHA/AA trong dịch não tủy ¹⁰. Điều này cho thấy DHA có thể đi vào hệ thần kinh trung ương. Tuy vậy, nhóm dùng DHA không khác nhóm còn lại về thể tích não hay điểm nhận thức ¹⁰.

Ở mức cơ chế, một tổng quan về bệnh Alzheimer cho rằng DHA có tiềm năng ức chế việc tạo interleukin-1β của tế bào microglia ¹². Đây mới là bằng chứng cơ chế, chưa phải kết quả lâm sàng trên người, nên chưa nói được DHA giúp gì cho trí nhớ.

Ăn cá có giúp trí nhớ tốt hơn so với uống viên dầu cá không?

Dữ liệu về omega-3 từ thực phẩm nhìn chung thuận lợi hơn, nhưng chủ yếu là dữ liệu quan sát. Nghiên cứu cắt ngang NHANES trên 2.430 người Mỹ từ 60 tuổi cho thấy lượng omega-3 qua thực phẩm tương quan dương với điểm nhận thức ⁵. Nhóm tác giả chưa xác định được chiều nhân quả ⁵. Phân tích gộp 48 nghiên cứu theo dõi với 103.651 người ghi nhận omega-3 từ chế độ ăn liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ hoặc suy giảm nhận thức thấp hơn khoảng 20% ⁸.

Người ăn cá thường có lối sống và chế độ ăn khác với người ít ăn cá. Vì vậy các kết quả trên không đủ để kết luận riêng omega-3 tạo ra khác biệt, và cũng không suy ra được viên bổ sung sẽ cho kết quả tương tự.

Bổ sung omega-3 có giảm nguy cơ sa sút trí tuệ hay Alzheimer không?

Kết quả còn trái chiều. Một tổng quan gồm 9 tổng quan hệ thống (14 thử nghiệm, 26.881 người từ 40 tuổi) ghi nhận mức cải thiện điểm MMSE nhỏ nhưng có ý nghĩa thống kê, với effect size 0,16 (khoảng tin cậy 95%: 0,01–0,32) ². Mức cải thiện này rất nhỏ. Một tổng quan khác về 15 thử nghiệm ở người trên 55 tuổi chưa suy giảm nhận thức cho thấy 7 nghiên cứu ghi nhận lợi ích và 8 nghiên cứu không ⁷.

Với người suy giảm nhận thức nhẹ (MCI), các thử nghiệm bổ sung DHA có lợi cho tình trạng suy giảm, nhưng không thấy lợi ích ở người đã mắc Alzheimer ⁷.

Dữ liệu quan sát cũng không đồng nhất. Nghiên cứu đoàn hệ ADNI trên 1.135 người, tuổi trung bình 73, ghi nhận người dùng omega-3 dài hạn có nguy cơ Alzheimer thấp hơn 64% (HR 0,36) ⁸. Trong khi đó, một phân tích khác của ADNI lại thấy người dùng bổ sung omega-3 suy giảm nhận thức nhanh hơn, với MMSE giảm nhanh hơn (β = -0,266; p < 0,001) ¹. Cả hai đều là nghiên cứu quan sát nên không chứng minh được nguyên nhân và kết quả. Tác giả của phân tích sau kêu gọi đánh giá lại một cách thận trọng việc dùng omega-3 để bảo vệ nhận thức ¹.

Liều omega-3 và DHA người lớn tuổi nên dùng là bao nhiêu?

Các dữ kiện hiện có không đưa ra mức liều cụ thể nào từ cơ quan y tế cho mục tiêu hỗ trợ trí nhớ, nên bài viết không nêu con số liều. Tổng quan các tổng quan hệ thống không thấy mối liên quan rõ giữa thời gian hoặc liều dùng với kết quả nhận thức. Các tác giả gợi ý có thể tồn tại một ngưỡng hiệu quả thay vì quan hệ liều-đáp ứng ².

Hướng dẫn này cũng nêu dinh dưỡng bổ sung không nhằm cải thiện hoặc ngăn suy giảm nhận thức ⁴. Nếu muốn dùng viên bổ sung, bạn nên tuân theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm hoặc ý kiến bác sĩ.

Ai nên thận trọng khi dùng omega-3 dạng viên bổ sung?

Người đang có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc cũng nên trao đổi trước với bác sĩ.

Về độ an toàn, thử nghiệm DHA liều cao ở người 55–80 tuổi ghi nhận tác dụng phụ giữa nhóm dùng và nhóm giả dược tương đương, không có biến cố nặng nào do thuốc ¹⁰. Dù vậy, đây chỉ là một thử nghiệm với cỡ mẫu và thời gian nhất định.

Một tổng quan cho rằng người mang gen APOE ε4 có thể được lợi hơn nếu bổ sung DHA sớm ⁷. Hiện chưa đủ cơ sở để tự áp dụng điều này mà không có tư vấn chuyên môn.

Lưu ý: Người lớn tuổi, người có bệnh nền, người đang dùng thuốc hoặc đã được chẩn đoán suy giảm nhận thức nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng omega-3 dạng viên.

Nguồn tham khảo

1. The association between omega-3 supplementation and cognitive decline in older adults.. The journal of prevention of Alzheimer's disease, 2026. PMID 42000571. DOI 10.1016/j.tjpad.2026.100569
2. Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids and Cognitive Decline in Adults with Non-Dementia or Mild Cognitive Impairment: An Overview of Systematic Reviews.. Nutrients, 2025. PMID 41010527. DOI 10.3390/nu17183002
3. The role of nutrition in Alzheimer's disease.. Roczniki Panstwowego Zakladu Higieny, 2021. PMID 33882663. DOI 10.32394/rpzh.2021.0154
4. ESPEN guideline on nutrition and hydration in dementia - Update 2024.. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 2024. PMID 38772068. DOI 10.1016/j.clnu.2024.04.039
5. Dietary omega-3 intake and cognitive function in older adults.. International journal of psychiatry in medicine, 2025. PMID 39277856. DOI 10.1177/00912174241284925
6. ESPEN guidelines on nutrition in dementia.. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 2015. PMID 26522922. DOI 10.1016/j.clnu.2015.09.004
7. Omega-3 fatty acids and cognitive function.. Current opinion in lipidology, 2023. PMID 36637075. DOI 10.1097/MOL.0000000000000862
8. The Relationship of Omega-3 Fatty Acids with Dementia and Cognitive Decline: Evidence from Prospective Cohort Studies of Supplementation, Dietary Intake, and Blood Markers.. The American journal of clinical nutrition, 2023. PMID 37028557. DOI 10.1016/j.ajcnut.2023.04.001
9. Effect of nutrition on neurodegenerative diseases. A systematic review.. Nutritional neuroscience, 2021. PMID 31684843. DOI 10.1080/1028415X.2019.1681088
10. CNS target engagement of high-dose DHA supplementation in older adults at risk for dementia: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial.. EBioMedicine, 2026. PMID 42315445. DOI 10.1016/j.ebiom.2026.106316
11. An analysis of omega-3 clinical trials and a call for personalized supplementation for dementia prevention.. Expert review of neurotherapeutics, 2024. PMID 38379273. DOI 10.1080/14737175.2024.2313547
12. A Fundamental Role for Oxidants and Intracellular Calcium Signals in Alzheimer's Pathogenesis-And How a Comprehensive Antioxidant Strategy May Aid Prevention of This Disorder.. International journal of molecular sciences, 2021. PMID 33669995. DOI 10.3390/ijms22042140

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ.