Dấu hiệu thiếu vitamin D thường gặp: nhận biết thế nào cho đúng?

Thiếu vitamin D thường không gây triệu chứng đặc hiệu, nhất là ở giai đoạn đầu ⁹. Khi có biểu hiện rõ, đó thường là các vấn đề về xương như còi xương ở trẻ em hay nhuyễn xương ở người lớn ⁸. Muốn biết chắc có thiếu hay không, cần xét nghiệm nồng độ 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D] trong máu ⁹.

Thiếu vitamin D có dấu hiệu rõ ràng không?

Thường là không. Một tổng quan cho biết hầu hết trẻ em và thanh thiếu niên thiếu vitamin D về mặt sinh hóa không có triệu chứng hay dấu hiệu đặc hiệu nào ⁹. Nghĩa là cơ thể có thể đã thiếu mà người bệnh vẫn thấy bình thường.

Khi thiếu kéo dài, tình trạng này có thể dẫn đến còi xương ở trẻ em và nhuyễn xương ở người lớn. Hai bệnh này khá phổ biến nhưng thường không được nhận ra ⁸. Vì vậy, đừng chỉ chờ triệu chứng mới nghĩ đến chuyện kiểm tra.

Những biểu hiện chung chung như mệt mỏi hay dễ ốm vặt cũng không phải dấu hiệu riêng của thiếu vitamin D. Trong các tài liệu đã trích, chưa có dữ liệu đủ để khẳng định các biểu hiện này là dấu hiệu đáng tin cậy.

Dấu hiệu thiếu vitamin D ở trẻ em là gì?

Ở trẻ em, biểu hiện rõ nhất là còi xương, với biến dạng xương và tăng phosphatase kiềm (một chỉ số xét nghiệm máu) ⁹. Một tổng quan trên 25 trẻ Nhật Bản thiếu vitamin D giai đoạn 1989–2008 cho thấy triệu chứng thay đổi theo tuổi ¹⁰. Ở trẻ dưới 1 tuổi, triệu chứng chính là co giật do hạ canxi máu ¹⁰. Từ 1 tuổi trở lên, triệu chứng chính là chân vòng kiềng (bowed legs) ¹⁰.

Biểu hiện ở trẻ còn có thể liên quan đến vận động và thần kinh. Nghiên cứu hồi cứu trên 268 trẻ 0–14 tuổi thiếu vitamin D ghi nhận 37,7% có rối loạn vận động và 62,3% có bất thường thần kinh ¹².

Cũng trong nghiên cứu này, có 6 trẻ bị chẩn đoán nhầm là co giật do sốt và 5 trẻ bị nhầm là động kinh ¹². Các tác giả nhận xét bác sĩ nhi khoa thường chỉ nhận ra còi xương ¹². Phụ huynh nên nhắc bác sĩ về chế độ ăn, sinh hoạt của trẻ nếu con có triệu chứng bất thường.

Người lớn thiếu vitamin D có biểu hiện gì?

Ở người lớn, thiếu vitamin D có thể gây nhuyễn xương. Bệnh này thường không được nhận ra ⁸. Các tài liệu đã trích không mô tả chi tiết triệu chứng cụ thể của nhuyễn xương, nên bài viết không nêu thêm.

Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận thiếu vitamin D xuất hiện cùng các tình trạng khác. Ví dụ, ở 126 phụ nữ mang thai, nồng độ 25OHD thấp có tương quan nghịch với điểm trầm cảm sau sinh ⁵. Tác giả cho rằng phụ nữ thiếu vitamin D có thể có nguy cơ trầm cảm cao hơn ⁵. Đây là mối liên quan thống kê, chưa đủ để coi trầm cảm là dấu hiệu của thiếu vitamin D.

Thiếu vitamin D có gây đau xương, đau cơ không?

Thiếu vitamin D được biết là liên quan đến bệnh xương, như còi xương và nhuyễn xương ⁸. Tuy nhiên, các dữ kiện đã trích không nêu rõ đau xương hay đau cơ là dấu hiệu thường gặp, cũng không có số liệu về tỷ lệ.

Vì vậy, nếu bạn đau nhức kéo dài, đừng tự kết luận do thiếu vitamin D. Đau xương khớp và đau cơ có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Cách làm hợp lý là đi khám để bác sĩ đánh giá và chỉ định xét nghiệm khi cần.

Làm sao biết mình thiếu vitamin D?

Chẩn đoán dựa trên nồng độ 25-hydroxyvitamin D trong huyết thanh ⁹. Đây là xét nghiệm máu, giúp xác định bạn có thiếu hay không mà không cần đoán qua triệu chứng. Với trẻ nghi còi xương, bác sĩ còn xem thêm dấu hiệu biến dạng xương và chỉ số phosphatase kiềm ⁹.

Việc xét nghiệm đặc biệt đáng cân nhắc khi bạn thuộc nhóm có thể gặp vấn đề, hoặc có triệu chứng chưa rõ nguyên nhân. Kết quả cần được bác sĩ đọc cùng tình trạng sức khỏe của bạn.

Những nhóm nào được ghi nhận hay thiếu vitamin D?

Các nghiên cứu đã trích ghi nhận tỷ lệ thiếu ở một số nhóm cụ thể. Trong nghiên cứu cắt ngang 202 phụ nữ, khoảng một nửa số người ở cả nhóm rậm lông và nhóm không rậm lông bị thiếu vitamin D ⁴. Tỷ lệ này cho thấy thiếu vitamin D khá phổ biến, kể cả ở người không có biểu hiện đặc biệt.

Ở bệnh nhân COVID-19 kéo dài, 29,1% thiếu vitamin D ³. Tỷ lệ thiếu tăng từ 21,4% trong 30 ngày đầu lên 37,0% sau 30 ngày ³. Thiếu vitamin D có liên quan đến hồi phục chậm ở nhóm này, nhưng đây là kết quả tương quan, chưa khẳng định quan hệ nhân quả ³.

Các số liệu trên đến từ những nghiên cứu nhỏ hoặc quan sát, nên chỉ mang tính tham khảo. Chúng không thay thế việc kiểm tra nồng độ vitamin D khi bạn có lo ngại.

Lưu ý: Trẻ em có chân vòng kiềng, co giật hoặc bất thường vận động, cũng như phụ nữ mang thai, cho con bú hay người có bệnh nền, nên đi khám để được xét nghiệm và tư vấn phù hợp. Không tự ý dùng vitamin D liều cao khi chưa có ý kiến bác sĩ.

Nguồn tham khảo

1. Multiple Sclerosis.. Annals of internal medicine, 2021. PMID 34097429. DOI 10.7326/AITC202106150
2. Vitamin D deficiency and severity of non-cystic fibrosis bronchiectasis: a systematic review.. Expert review of respiratory medicine, 2025. PMID 40662885. DOI 10.1080/17476348.2025.2535764
3. Effects of vitamin D and zinc deficiency in acute and long COVID syndrome.. Journal of trace elements in medicine and biology : organ of the Society for Minerals and Trace Elements (GMS), 2023. PMID 37566973. DOI 10.1016/j.jtemb.2023.127278
4. Is vitamin D deficiency a more frequent finding in hirsutism or not?. Archives of dermatological research, 2024. PMID 39699688. DOI 10.1007/s00403-024-03660-3
5. Vitamin D deficiency and depressive symptoms in the perinatal period.. Archives of women's mental health, 2018. PMID 29845325. DOI 10.1007/s00737-018-0852-z
6. Multiple sclerosis.. Lancet (London, England), 2018. PMID 29576504. DOI 10.1016/S0140-6736(18)30481-1
7. High-Dose Vitamin D in Clinically Isolated Syndrome Typical of Multiple Sclerosis: The D-Lay MS Randomized Clinical Trial.. JAMA, 2025. PMID 40063041. DOI 10.1001/jama.2025.1604
8. Vitamin D deficiency: a diagnosis often missed.. British journal of hospital medicine (London, England : 2005), 2011. PMID 21841591
9. Treatment of vitamin D deficiency in children.. Expert review of endocrinology & metabolism, 2023. PMID 37861060. DOI 10.1080/17446651.2023.2270053
10. The clinical characteristics of vitamin D deficiency in childhood: a systematic literature review of Japanese patients.. Journal of pediatric endocrinology & metabolism : JPEM, 2010. PMID 20857840
11. Vitamin D Toxicity.. Jornal brasileiro de nefrologia, 2020. PMID 32255467. DOI 10.1590/2175-8239-JBN-2019-0192
12. Clinical features of vitamin D deficiency in children: A retrospective analysis.. The Journal of steroid biochemistry and molecular biology, 2020. PMID 31586638. DOI 10.1016/j.jsbmb.2019.105491

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ.