Đau khớp gối khi chạy bộ: nguyên nhân thường gặp

Đau khớp gối khi chạy bộ thường liên quan đến quá tải và các vấn đề cơ học quanh đầu gối. Hay gặp là đau khớp bánh chè, hội chứng dải chậu chày và viêm gân bánh chè. Các nghiên cứu tổng hợp cho đến nay chưa cho thấy chạy bộ làm mòn sụn gối như nhiều người lo. Nếu đau kéo dài hoặc tăng dần, bạn nên đi khám để được đánh giá cụ thể.

Nguyên nhân thường gặp nhất khiến đau gối khi chạy là gì?

Một đánh giá hệ thống ghi nhận tỷ lệ chấn thương liên quan đến chạy trung bình là 40,2% ± 18,8% ². Đầu gối là vị trí có tỷ lệ mắc cao nhất ². Trong cùng đánh giá, hội chứng đau khớp bánh chè (patellofemoral) có tỷ lệ hiện mắc cao nhất, ở mức 16,7% ².

Một nghiên cứu bệnh-chứng phân tích chấn thương do chạy cũng cho kết quả tương tự. Đau khớp bánh chè phổ biến nhất, sau đó là hội chứng dải chậu chày ⁹. Tuy nhiên, nghiên cứu này không có nhóm chứng không chấn thương, nên phần yếu tố nguy cơ cần được kiểm chứng thêm ⁹.

Hội hội chứng dải chậu chày được xếp vào nhóm hội chứng quá tải phổ biến gây đau gối, nhất là ở người chạy bộ ⁵. Viêm gân bánh chè thì gây đau phía trước gối, tăng dần theo hoạt động. Bệnh hay gặp ở các môn có chạy và nhảy ¹. Đau khớp bánh chè cũng có thể khởi phát âm thầm và nặng hơn khi lực tác động lên khớp bánh chè - đùi tăng lên ⁷.

Tăng quãng đường hoặc cường độ quá nhanh có gây đau gối không?

Có khả năng. Một đánh giá hệ thống gần đây cho thấy chấn thương gối chiếm 25-30% chấn thương do chạy ¹¹. Các yếu tố nguy cơ mạnh nhất là tiền sử chấn thương, tăng khối lượng tập và lệch trục cấu trúc ¹¹.

Với viêm gân bánh chè, người chạy trên 20 giờ mỗi tuần có tỷ lệ chấn thương cao hơn 15-20% ¹¹. Vì vậy, tăng tải từ từ và có ngày nghỉ là cách hợp lý để giảm áp lực lặp lại lên gối.

Đau gối do quá tải thường không xuất hiện đột ngột. Nó tăng dần theo từng buổi tập ¹⁷. Nếu bạn thấy gối đau rõ hơn sau mỗi tuần tăng lượng chạy, đó là tín hiệu nên điều chỉnh kế hoạch.

Kỹ thuật chạy và sinh cơ học ảnh hưởng thế nào đến khớp gối?

Chủ đề này còn nhiều tranh luận. Một đánh giá hệ thống tổng hợp các nghiên cứu tiền cứu về yếu tố sinh cơ học kết luận rằng bằng chứng về nguy cơ chấn thương do chạy còn thưa thớt và không nhất quán ⁶. Với hội chứng dải chậu chày, căn nguyên và yếu tố nguy cơ cũng còn mâu thuẫn, chưa có tiêu chuẩn điều trị thống nhất ⁵.

Dù vậy, vẫn có một số gợi ý. Nghiên cứu tiền cứu trên 102 người mới chạy, trong đó có 17 người bị đau khớp bánh chè, cho thấy lực đỉnh thẳng đứng ở gót và đốt bàn chân cao hơn ở nhóm đau. Tư thế bàn chân thì không liên quan rõ ¹².

Một nghiên cứu gồm người chạy bị đau khớp bánh chè và người khỏe mạnh đối chứng đã xây dựng mô hình kết hợp nhiều yếu tố sinh cơ học, nhân trắc và nhân khẩu học. Mô hình phân loại đúng 84,2% người có đau khớp bánh chè ¹⁰. Điều này cho thấy đau gối thường do nhiều yếu tố cùng tác động, không chỉ một nguyên nhân đơn lẻ.

Các nguồn trích dẫn ở đây không đề cập riêng đến giày hay mặt đường, nên bài không đưa ra kết luận về hai yếu tố này.

Chạy bộ có làm mòn sụn khớp gối không?

Đây là nỗi lo phổ biến, nhưng dữ liệu hiện có chưa ủng hộ. Một đánh giá hệ thống gồm nhiều nghiên cứu, với hàng nghìn người chạy và người không chạy ³. Nhiều nghiên cứu không thấy khác biệt về thoái hóa khớp gối trên X-quang hoặc độ dày sụn giữa hai nhóm ³.

Cũng theo đánh giá này, tỷ lệ đau gối cao hơn đáng kể ở nhóm không chạy. Các tác giả cho rằng chạy có thể có vai trò bảo vệ trước đau gối toàn thể ³. Cần lưu ý rằng thời gian theo dõi trong các nghiên cứu này còn ngắn ³.

Một khảo sát trên 3804 vận động viên marathon (tỷ lệ phản hồi 10,0%) cho thấy tỷ lệ thoái hóa hông và/hoặc gối là 7,3% ⁴. Các yếu tố liên quan là tuổi, chỉ số khối cơ thể (BMI), tiền sử chấn thương hoặc phẫu thuật và tiền sử gia đình. Số năm chạy và quãng đường mỗi tuần không phải yếu tố dự báo có ý nghĩa ⁴.

Dấu hiệu nào cho thấy nên đi khám thay vì tự xử lý?

Các nguồn trích dẫn không nêu danh sách dấu hiệu báo động cụ thể. Tuy nhiên, theo các mô tả ở trên, đau do quá tải thường tăng dần theo hoạt động ¹⁷. Nếu cơn đau lặp lại qua nhiều buổi chạy, nặng dần hoặc ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày, bạn nên nghỉ chạy và đi khám.

Bạn cũng nên đi khám nếu từng bị chấn thương gối hoặc từng phẫu thuật. Tiền sử chấn thương được xem là một trong những yếu tố nguy cơ mạnh nhất với chấn thương gối ở người chạy ¹¹. Vì bằng chứng về nguyên nhân và cách xử trí một số tình trạng, như hội chứng dải chậu chày, còn chưa thống nhất ⁵, việc thăm khám trực tiếp giúp xác định đúng vấn đề của từng người.

Lưu ý: Nếu đau gối kéo dài, tăng dần, ảnh hưởng đi lại hoặc xuất hiện sau chấn thương, hãy ngừng chạy và hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu. Người có bệnh khớp nền, tiền sử chấn thương hoặc phẫu thuật gối nên được tư vấn trước khi tăng lượng chạy.

Nguồn tham khảo

1. Rehabilitation of patellar tendinopathy.. Journal of musculoskeletal & neuronal interactions, 2020. PMID 33265081
2. A systematic review of running-related musculoskeletal injuries in runners.. Journal of sport and health science, 2021. PMID 33862272. DOI 10.1016/j.jshs.2021.04.001
3. Effects of Running on the Development of Knee Osteoarthritis: An Updated Systematic Review at Short-Term Follow-up.. Orthopaedic journal of sports medicine, 2023. PMID 36875337. DOI 10.1177/23259671231152900
4. Does Running Increase the Risk of Hip and Knee Arthritis? A Survey of 3804 Marathon Runners.. Sports health, 2024. PMID 37555313. DOI 10.1177/19417381231190876
5. Stretching and Releasing of Iliotibial Band Complex in Patients with Iliotibial Band Syndrome: A Narrative Review.. Journal of functional morphology and kinesiology, 2023. PMID 37367238. DOI 10.3390/jfmk8020074
6. Biomechanical Risk Factors Associated with Running-Related Injuries: A Systematic Review.. Sports medicine (Auckland, N.Z.), 2019. PMID 31028658. DOI 10.1007/s40279-019-01110-z
7. Patellofemoral Pain.. Physical medicine and rehabilitation clinics of North America, 2016. PMID 26616176. DOI 10.1016/j.pmr.2015.08.002
8. Kinesiophobia Is Associated With Poor Function and Modifiable Through Interventions in People With Patellofemoral Pain: A Systematic Review With Individual Participant Data Correlation Meta-Analysis.. Physical therapy, 2023. PMID 37354454. DOI 10.1093/ptj/pzad074
9. A retrospective case-control analysis of 2002 running injuries.. British journal of sports medicine, 2002. PMID 11916889
10. Interaction of Biomechanical, Anthropometric, and Demographic Factors Associated with Patellofemoral Pain in Rearfoot Strike Runners: A Classification and Regression Tree Approach.. Sports medicine - open, 2024. PMID 38190013. DOI 10.1186/s40798-023-00671-8
11. Common Risk Factors for Knee Injuries in Runners: A Systematic Review.. Orthopaedic journal of sports medicine, 2026. PMID 42221209. DOI 10.1177/23259671261444314
12. Gait-related intrinsic risk factors for patellofemoral pain in novice recreational runners.. British journal of sports medicine, 2008. PMID 18397970. DOI 10.1136/bjsm.2008.046649

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ.