Dầu cá ợ tanh: nguyên nhân và cách giảm khi uống omega-3

Ợ tanh khi uống dầu cá là phản ứng khá phổ biến. Nguyên nhân thường gặp là dầu dễ bị oxy hóa (ôi), dạng chế phẩm không hợp với cơ thể, hoặc dùng lượng cao. Bạn có thể hạn chế bằng cách kiểm tra mùi vị dầu, tránh để dầu gặp nhiệt, thử dạng chế phẩm khác hoặc omega-3 từ tảo. Nếu khó chịu kéo dài, nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Vì sao uống dầu cá bị ợ tanh?

Bạn không phải người duy nhất gặp tình trạng này. Một phân tích gộp 17 thử nghiệm đã công bố ghi nhận ợ hơi và vị tanh là tác dụng phụ thường gặp nhất, xảy ra ở 28% người dùng omega-3, so với 13% ở nhóm đối chứng ¹. Trong một thử nghiệm về đau nửa đầu, ợ hơi cũng là tác dụng khác biệt rõ rệt giữa nhóm dùng omega-3 và nhóm dùng giả dược ⁶.

Có hai nhóm lý do chính. Thứ nhất là chất lượng dầu: dầu cá rất dễ bị oxy hóa, tạo mùi tanh và mùi kim loại khó chịu ⁸. Thứ hai là loại chế phẩm và lượng dùng. Một phân tích gộp 21 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (24.460 người tham gia) cho thấy thuốc omega-3 kê đơn liên quan đến vị tanh nhiều hơn nhóm đối chứng (p = 0,011) ³. Các chế phẩm phối hợp EPA/DHA còn liên quan đến ợ hơi (p = 0,010) và buồn nôn (p = 0,044) nhiều hơn ³.

Ợ tanh đủ gây phiền để có người bỏ dùng. Trong một thử nghiệm nhỏ, một số người ngừng uống viên dầu cá trước 6 tuần vì ợ hơi hoặc tiêu chảy ⁴.

Làm sao nhận biết dầu cá đã bị ôi?

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là mùi và vị. Dầu bị oxy hóa thường có mùi tanh nặng hơn bình thường hoặc mùi kim loại ⁸. Ở mức phòng thí nghiệm, quá trình oxy hóa dầu cá thu tạo ra các hợp chất mùi riêng như (Z)-2-decenal và (E,E)-2,4-nonadienal ⁹. Đây là lý do mùi dầu thay đổi khi dầu xuống cấp.

Cần lưu ý rằng mũi và vị giác không phải lúc nào cũng cảnh báo sớm. Một tổng quan gần đây cho biết mùi vị có thể đã suy giảm ngay cả khi mức oxy hóa của dầu còn rất thấp ⁸. Một nghiên cứu trên 30 bò sữa cũng cho thấy sữa từ bò ăn dầu cá có chỉ số peroxide tăng, dễ oxy hóa hơn và có vị lạ mà nhóm nếm thử phát hiện được ¹⁰. Vì vậy, nếu viên dầu có vị lạ hoặc bạn ợ ra mùi rất nồng, hãy cân nhắc không dùng tiếp lọ đó.

Dạng omega-3 nào dễ chịu hơn cho dạ dày?

Dạng hóa học của dầu có thể ảnh hưởng đến cảm giác sau khi uống. Thử nghiệm trên 8 phụ nữ tình nguyện cho thấy dạng axit béo tự do dung nạp kém hơn dạng triglyceride và ethyl ester, với tác dụng phụ chính là ợ hơi ⁷. Trong khi đó, một thử nghiệm chéo trên người lớn cho thấy ba dạng EPA/DHA là monoglyceride, ethyl ester và triglyceride có tỷ lệ ợ hơi, vị tanh và đầy bụng tương tự nhau ⁵. Nói cách khác, việc đổi giữa các dạng này chưa chắc giúp bạn đỡ ợ tanh.

Một hướng khác là DHA chiết từ tảo. Một tổng quan 16 thử nghiệm ghi nhận DHA từ tảo hiếm khi gây vị tanh và ợ hơi, khác với dầu cá ². Với người nhạy cảm mùi cá hoặc không ăn được đồ có nguồn gốc từ cá, đây là lựa chọn có thể cân nhắc.

Ngoài ra, nghiên cứu trên thực phẩm cho thấy dầu cá ở dạng nhũ tương có chỉ số TBA thấp hơn dầu cá tự do, tức là mức oxy hóa thấp hơn ¹². Đây là kết quả trên sản phẩm thực phẩm, chưa phải trên người uống viên bổ sung, nên chỉ nên xem như gợi ý về vai trò của kỹ thuật bào chế.

Cách bảo quản và hạn chế ợ tanh trong thực tế

Vì dầu cá rất dễ bị oxy hóa ⁸, bạn nên giữ lọ đậy kín và tránh để nơi nóng. Nghiên cứu mô hình cho thấy gia nhiệt làm dầu cá oxy hóa và sinh ra các chất tạo mùi ⁹. Hãy đọc kỹ hướng dẫn bảo quản và hạn dùng trên nhãn, và đừng dùng viên đã có mùi lạ.

Các dữ kiện hiện có không so sánh việc uống vào các thời điểm khác nhau trong ngày, nên chưa thể khẳng định mốc giờ nào giúp đỡ ợ tanh hơn. Bạn có thể ghi lại cảm giác của mình khi đổi thời điểm uống hoặc đổi sản phẩm để tìm cách phù hợp. Nếu vẫn khó chịu, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn.

Uống bao nhiêu omega-3 mỗi ngày là hợp lý?

Các dữ kiện đã trích không đưa ra mức liều khuyến nghị từ cơ quan y tế. Phân tích gộp trước đó còn nêu rõ nghiên cứu này không đánh giá liều khuyến nghị cho người dùng thông thường ¹. Vì thế, bài viết này không đề xuất con số cụ thể.

Cách an toàn là dùng theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm hoặc ý kiến bác sĩ. Nếu bạn thấy ợ tanh tăng lên khi dùng nhiều hơn, đừng tự tăng liều. Hãy trao đổi với nhân viên y tế để điều chỉnh cho phù hợp.

Lưu ý: Nếu ợ tanh kéo dài kèm buồn nôn, tiêu chảy, hoặc bạn đang dùng thuốc, có bệnh nền, đang mang thai hay cho con bú, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tiếp tục dùng dầu cá.

Nguồn tham khảo

1. Does supplementation of diet with 'fish oil' reduce blood pressure? A meta-analysis of controlled clinical trials.. Archives of internal medicine, 1993. PMID 8141868
2. Clinical overview of algal-docosahexaenoic acid: effects on triglyceride levels and other cardiovascular risk factors.. American journal of therapeutics, 2009. PMID 19145206. DOI 10.1097/MJT.0b013e31817fe2be
3. Safety and tolerability of prescription omega-3 fatty acids: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.. Prostaglandins, leukotrienes, and essential fatty acids, 2018. PMID 29482765. DOI 10.1016/j.plefa.2018.01.001
4. Oral absorption of omega-3 fatty acids in patients with cystic fibrosis who have pancreatic insufficiency and in healthy control subjects.. The Journal of pediatrics, 1994. PMID 8120709
5. Pharmacokinetics of Supplemental Omega-3 Fatty Acids Esterified in Monoglycerides, Ethyl Esters, or Triglycerides in Adults in a Randomized Crossover Trial.. The Journal of nutrition, 2021. PMID 33564872. DOI 10.1093/jn/nxaa458
6. Failure of omega-3 polyunsaturated fatty acids in prevention of migraine: a double-blind study versus placebo.. Cephalalgia : an international journal of headache, 2001. PMID 11737007
7. [Comparative bioavailability of eicosapentaenoic acid and docasahexaenoic acid from triglycerides, free fatty acids and ethyl esters in volunteers].. Arzneimittel-Forschung, 1990. PMID 2144420
8. Effective Prevention of Oxidative Deterioration of Fish Oil: Focus on Flavor Deterioration.. Annual review of food science and technology, 2018. PMID 29328808. DOI 10.1146/annurev-food-030117-012320
9. Investigation into the Differential Oxidative Regulatory Mechanisms of Lipids in Fish Oil during Thermal Oxidation in a Mixed System: The Role of Fatty Acid Saturation and Myofibrillar Proteins.. Journal of agricultural and food chemistry, 2025. PMID 41134068. DOI 10.1021/acs.jafc.5c11131
10. Addition of protected and unprotected fish oil to diets for dairy cows. I. Effects on the yield, composition and taste of milk.. The Journal of dairy research, 2002. PMID 12463689
11. Fish oil/lycopene microcapsules as a source of eicosapentaenoic and docosahexaenoic acids: a case study on spreads.. Journal of the science of food and agriculture, 2020. PMID 31821560. DOI 10.1002/jsfa.10188
12. Characteristic and shelf life of fish sausage: fortification with fish oil through emulsion and gelled emulsion incorporated with green tea extract.. Journal of the science of food and agriculture, 2020. PMID 32399983. DOI 10.1002/jsfa.10488

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ.