Whey có hại thận không? Whey protein và sức khỏe gan, thận

Ở người khỏe mạnh, có chức năng gan thận bình thường, whey protein dùng hợp lý thường được xem là chấp nhận được. Các nghiên cứu hiện có chưa thấy bằng chứng rõ về tổn thương thận ở nhóm này, nhưng dữ liệu dài hạn còn hạn chế. Người đang có bệnh thận, bệnh gan hoặc rối loạn chuyển hóa nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Uống whey protein có làm hại thận không?

Phần lớn dữ liệu trong tài liệu tham khảo nói về chế độ ăn giàu đạm nói chung, không riêng whey. Một phân tích gộp 22 thử nghiệm ngẫu nhiên ở người không bệnh thận mạn cho thấy chế độ giàu đạm làm tăng eGFR (mức lọc cầu thận ước tính). Creatinin huyết thanh không đổi và không có bằng chứng rõ ràng về tổn thương thận ³.

Tuy vậy, chính các tác giả lưu ý rằng đa số nghiên cứu này ngắn hạn và dựa trên ước tính từ creatinin. Vì thế, tác động lên thận về lâu dài vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn ³.

Một tổng quan khác giải thích cơ chế: đạm làm tăng áp lực trong cầu thận và khiến thận lọc nhiều hơn. Đây là phản ứng thích ứng, và nghiên cứu không ghi nhận ảnh hưởng xấu lâu dài lên thận khỏe mạnh ⁵.

Whey protein có ảnh hưởng đến gan không?

Nguồn dữ liệu về whey và gan trong bài này chủ yếu từ nghiên cứu trên động vật và tế bào, chưa phải bằng chứng trực tiếp trên người. Vì vậy chưa thể kết luận cho người dùng.

Ở chuột tiếp xúc acrolein (một chất gây độc), whey protein giúp giảm stress oxy hóa và cải thiện chức năng ty thể của gan ¹⁰. Một nghiên cứu khác dùng protein whey từ sữa lạc đà trên chuột đái tháo đường type 2 và tế bào gan nuôi cấy cũng ghi nhận tổn thương gan được cải thiện ¹².

Cũng có một chi tiết cần đọc cẩn thận. Ở chuột tập luyện, chế độ whey làm tăng glycogen gan so với casein hoặc đạm đậu nành. Đồng thời, hoạt động của enzym ALT ở gan và alanine trong huyết thanh cũng tăng ¹¹. Đây là dữ liệu trên chuột nên không thể áp thẳng cho người.

Ai nên thận trọng khi dùng whey protein?

Nhóm cần hỏi ý kiến bác sĩ trước tiên là người đã có bệnh thận mạn. Một tổng quan ghi nhận ở người trưởng thành, chế độ giàu đạm có thể làm bệnh thận mạn tiến triển nhanh hơn ⁵.

Với người cao tuổi bị bệnh thận mạn, các ý kiến chưa hoàn toàn thống nhất. Một tổng quan đề xuất chế độ đạm có trên 50% là đạm thực vật, ở mức 0,6–0,8 g/kg/ngày, kèm theo dõi nguy cơ suy dinh dưỡng protein-năng lượng ². Ngược lại, nghiên cứu SONIC trên người Nhật 69–91 tuổi, theo dõi 3 năm, thấy ở nhóm bệnh thận mạn giai đoạn G3–G4, lượng đạm ăn vào có liên quan tích cực với eGFR. Các tác giả khuyên không nên hạn chế đạm ở người cao tuổi bệnh thận mạn ⁸. Vì vậy, mức đạm phù hợp cần bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng cá nhân hóa.

Người có bệnh gan hoặc rối loạn chuyển hóa cũng nên hỏi ý kiến bác sĩ. Ngoài ra, ăn nhiều phosphate kéo dài có liên quan đến tăng phosphate máu và nguy cơ suy giảm chức năng thận, kể cả khi thận bình thường ¹. Các tài liệu trên không nêu hàm lượng phosphate trong whey, nên bạn có thể đọc kỹ thành phần trên nhãn sản phẩm.

Uống bao nhiêu whey protein mỗi ngày là an toàn?

Các tài liệu trích dẫn không đưa ra liều whey cụ thể, nên bài này không nêu số gam whey mỗi ngày. Điều có thể tham khảo là tổng lượng đạm cả ngày. Một review trích khuyến nghị của WHO về mức đạm tối thiểu khoảng 0,8 g/kg cân nặng lý tưởng mỗi ngày ⁶. Đây là mức tối thiểu, không phải mức nên đạt hay mức trần.

Ăn quá ít đạm cũng không có lợi. Dữ liệu dịch tễ cho thấy nhóm có lượng đạm thấp nhất, trung bình dưới 0,8 g/kg/ngày, có tỷ lệ tử vong không do tim mạch cao hơn khoảng 35% ⁶. Đây là mối liên quan quan sát, chưa chứng minh nguyên nhân.

Trong nghiên cứu SONIC, lượng đạm ăn vào trung bình là 1,50 g/kg/ngày. Ở cộng đồng người cao tuổi này, lượng đạm không liên quan đến mức giảm eGFR hằng năm ⁸. Đây là số liệu quan sát, không phải khuyến nghị liều dùng. Nếu muốn bổ sung whey, hãy tính cả lượng đạm từ bữa ăn, dùng theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm hoặc ý kiến bác sĩ.

Khi nào cần đi khám nếu nghi ngờ tác dụng phụ từ protein?

Hãy đi khám nếu bạn đã biết mình có bệnh thận hoặc bệnh gan, hoặc có kết quả xét nghiệm creatinin, eGFR, men gan bất thường. Nên khám trước khi bắt đầu dùng whey, hoặc ngừng và đi khám nếu có biểu hiện bất thường sau khi dùng.

Bác sĩ có thể đánh giá bằng xét nghiệm máu và nước tiểu. Lưu ý rằng creatinin và eGFR chỉ là ước tính, nên kết quả cần được diễn giải trong bối cảnh sức khỏe tổng thể ³. Khi đi khám, hãy cho bác sĩ biết bạn đang dùng thực phẩm bổ sung nào và dùng với lượng bao nhiêu.

Lưu ý: Người có bệnh thận, bệnh gan, rối loạn chuyển hóa, người cao tuổi hoặc đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung whey protein. Nếu có biểu hiện bất thường sau khi dùng hoặc kết quả xét nghiệm chức năng thận, gan thay đổi, hãy ngừng dùng và đi khám.

Nguồn tham khảo

1. Phosphate intake, hyperphosphatemia, and kidney function.. Pflugers Archiv : European journal of physiology, 2022. PMID 35511366. DOI 10.1007/s00424-022-02691-x
2. Protein intake and renal function in older patients.. Current opinion in clinical nutrition and metabolic care, 2021. PMID 33323714. DOI 10.1097/MCO.0000000000000712
3. Effects of High-Protein Diets on Renal Function and Body Composition in Adults Without Chronic Kidney Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Trials.. Diabetes, obesity & metabolism, 2026. PMID 42289790. DOI 10.1111/dom.70996
4. Protein intake and its relationship with frailty in chronic kidney disease.. Clinical and experimental nephrology, 2024. PMID 38324198. DOI 10.1007/s10157-023-02452-9
5. High-Protein Intake Impact on Human and Animal Kidney Function Across the Lifespan: Clinical Evidence and Emerging Concepts.. Nutrients, 2026. PMID 42884660. DOI 10.3390/nu18193209
6. Dietary Protein, Kidney Function and Mortality: Review of the Evidence from Epidemiological Studies.. Nutrients, 2019. PMID 30669401. DOI 10.3390/nu11010196
7. Targeting renal glucose reabsorption to treat hyperglycaemia: the pleiotropic effects of SGLT2 inhibition.. Diabetologia, 2017. PMID 27878313. DOI 10.1007/s00125-016-4157-3
8. Association between protein intake and changes in renal function among Japanese community-dwelling older people: The SONIC study.. Geriatrics & gerontology international, 2022. PMID 35142012. DOI 10.1111/ggi.14355
9. METTL16-SENP3-LTF axis confers ferroptosis resistance and facilitates tumorigenesis in hepatocellular carcinoma.. Journal of hematology & oncology, 2024. PMID 39218945. DOI 10.1186/s13045-024-01599-6
10. Whey protein protects liver mitochondrial function against oxidative stress in rats exposed to acrolein.. Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 2022. PMID 36226819. DOI 10.2478/aiht-2022-73-3640
11. Dietary whey protein modulates liver glycogen level and glycoregulatory enzyme activities in exercise-trained rats.. Experimental biology and medicine (Maywood, N.J.), 2005. PMID 15618122
12. Camel whey protein (CWP) ameliorates liver injury in type 2 diabetes mellitus rats and insulin resistance (IR) in HepG2 cells via activation of the PI3K/Akt signaling pathway.. Food & function, 2022. PMID 34897341. DOI 10.1039/d1fo01174j

Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ.